5 sierpnia 2026 r. opublikowany został projekt zmian przepisów podatkowych dotyczących fundacji rodzinnej (projekt UD447), którego głównym celem jest zwiększenie obciążeń podatkowych fundacji na gruncie podatku CIT. To druga już próba wprowadzenia zmian w tym zakresie. Pierwsza zakończyła się prezydenckim wetem w końcówce 2025 roku.
W uzasadnieniu do projektu zmian czytamy, że są one konieczne do realizacji zasady sprawiedliwości podatkowej. W ocenie projektodawcy obecnie jest ona naruszana – resort finansów zaobserwował bowiem zjawisko, w którym fundacje rodzinne są powoływane nie jako wehikuł do długoterminowego zarządzania majątkiem, a jako instrument optymalizacji podatkowej.
Szczególną uwagę projektodawca zwraca na fundacje, w których jedynym fundatorem i beneficjentem jest ta sama osoba (względnie małżeństwo), przy jednoczesnym braku innych żyjących beneficjentów. Fundacje funkcjonujące w takim układzie mają nie realizować celu, w jakim ustawodawca powołał instytucję fundacji rodzinnej do życia, jako że wówczas fundator (fundatorzy) zachowuje faktyczną kontrolę nad majątkiem wniesionym do fundacji, pomimo jego wyodrębnienia jako własności odrębnej osoby prawnej. Powyższe skutkuje korzystniejszym opodatkowaniem dochodów z majątku, mimo że w ocenie resortu finansów ekonomicznie dochody te odpowiadają dochodom uzyskiwanym bezpośrednio przez osobę fizyczną. Z tego względu proponowane zmiany znacznie ograniczają preferencje podatkowe, z których obecnie korzystają fundacje rodzinne i ich beneficjenci.
Projekt nie proponuje zmian w zakresie przesunięcia momentu powstania obowiązku podatkowego w CIT – w dalszym ciągu miałby być on odroczony do momentu wypłaty świadczeń beneficjentom (w tym ukrytych zysków). Podwyższeniu do 19% miałaby natomiast ulec stawka podatku.
Jednocześnie do katalogu ukrytych zysków miałyby zostać włączone:
1) pożyczki udzielane przez fundację rodzinną beneficjentowi, fundatorowi i podmiotom powiązanym z tymi osobami lub fundacją rodzinną w tej części, która podlegała zwrotowi w danym roku podatkowym i nie została zwrócona do dnia upływu terminu złożenia deklaracji za ten rok podatkowy (obecnie katalog obejmuje tylko pożyczki udzielane beneficjentowi),
2) pożyczki udzielane przez fundację rodzinną beneficjentowi, fundatorowi i osobom fizycznym - podmiotom powiązanym z tymi osobami lub fundacją rodzinną, udzielone na okres co najmniej 10 lat albo na okres krótszy niż 10 lat, jeżeli ostateczny termin obowiązywania umowy wyniósł co najmniej 10 lat (obecnie katalog obejmuje tylko pożyczki udzielane beneficjentowi),
3) wartość umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne należności wobec fundatora, beneficjenta lub podmiotu powiązanego z tymi osobami lub fundacją rodzinną, w tym z tytułu pożyczek.
Projekt przewiduje gruntowną zmianę art. 6 ustawy o CIT w zakresie zawężenia zakresu zwolnień podatkowych, z których korzysta fundacja rodzinna.
Przede wszystkim opodatkowane mają zostać przychody ze zbycia mienia wniesionego, przekazanego nieodpłatnie albo nabytego od podmiotu powiązanego, jeżeli zbycie to nastąpi przed upływem 36 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło to wniesienie, przekazanie lub nabycie. Należy przy tym ocenić pozytywnie, że ustawa nie będzie działać wstecz – przepis wyłączający zwolnienie będzie miał zastosowanie wyłącznie do mienia, które trafiło do fundacji po dniu 31 grudnia 2026 r.
Wskazać należy, że 36-miesięczna karencja obejmie każde wniesione mienie, w tym płynne aktywa finansowe (akcje spółek giełdowych, obligacje czy jednostki ETF). Poza karencją pozostają natomiast aktywa nabyte przez samą fundację na rynku od podmiotów niepowiązanych.
Tym samym fundator, który wniósł do fundacji portfel inwestycyjny, przez blisko trzy do czterech lat nie będzie mógł bezpodatkowo modyfikować struktury tego portfela, ponieważ każde zbycie wniesionego składnika w tym czasie będzie opodatkowane na zasadach ogólnych.
Znaczne ograniczenie preferencji podatkowych miałoby dotyczyć również przychodów z najmu budynków i lokali mieszkalnych. Zwolnienie przysługiwałoby wyłącznie wtedy, gdy osiągane przychody będą pochodziły z najmu stricte mieszkaniowego, a co za tym idzie – długoterminowego. Projektodawca w uzasadnieniu wprost wskazuje, że jego intencją jest opodatkowanie przychodów z najmu i dzierżawy o charakterze komercyjnym, w tym tzw. najem krótkoterminowy oraz usługi związane z zakwaterowaniem (np. w tzw. apart-, czy condohoetelach), zaklasyfikowane w dziale 55 Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU). Ciężar dowodu, że ten budynek, lokal lub ich część są wynajmowane bezpośrednio przez fundację rodzinną wyłącznie na cele mieszkaniowe, miałby spoczywać na fundacji rodzinnej.
Należy przy tym zaznaczyć, że projektodawca założył czasowe „okno zwrotu" nieruchomości i praw majątkowych związanych z zakwaterowaniem, z którego przychody mają zostać opodatkowane zgodnie z nowelizacją. Fundator, który wniósł lub przekazał nieodpłatnie do fundacji nieruchomość przed 1 stycznia 2027 r., może odzyskać ten składnik do majątku prywatnego na zasadach neutralnych podatkowo, jeżeli zwrot nastąpi do 31 grudnia 2027 r. (albo w terminie 12 miesięcy od końca roku podatkowego innego niż kalendarzowy). Ta preferencja nie dotyczy jednak nieruchomości i innych praw wniesionych przez osoby inne niż fundator.
Projektowany art. 6 ust. 8 pkt 3 ustawy o CIT wyłącza ze zwolnienia przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną oraz w innym podmiocie, którego przychody, koszty, dochody lub straty są traktowane jako osiągnięte lub poniesione przez fundację rodzinną. Regulacja stanowi reakcję na schematy, w których fundacja za pośrednictwem transparentnej spółki osobowej (w tym zagranicznej, np. luksemburskiej SCSp czy amerykańskiej LLC) prowadziła faktycznie działalność operacyjną wykraczającą poza katalog z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, przy jednoczesnym braku opodatkowania na poziomie samej spółki.
Projekt rozstrzyga wątpliwości dotyczące właściwej stawki dla opodatkowania obrotu kryptowalutami, wprost określając, że tego rodzaju działalność prowadzona przez fundację rodzinną będzie opodatkowana według stawki sankcyjnej 25%.
Zmiana art. 6 ust. 6 ustawy o CIT obejmuje fundację opodatkowaniem dochodów zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC) oraz podatkiem od niezrealizowanych zysków (exit tax), spod których była dotąd wyłączona. Zamyka to możliwość lokowania w fundacji zagranicznych struktur pasywnych poza zasięgiem CFC oraz neutralnego podatkowo wyprowadzania majątku za granicę.
W odróżnieniu od zmian w CIT, nowelizacja ustawy o PIT ma charakter korzystny dla podatników. Projektodawca proponuje rozszerzenie kręgu osób objętych pełnym zwolnieniem świadczeń otrzymywanych z fundacji rodzinnej (oraz mienia otrzymanego w związku z jej rozwiązaniem) o zstępnych rodzeństwa fundatora.
Zgodnie z założeniami nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Warto przy tym zwrócić uwagę, że podwyższona stawka 19% obejmie także świadczenia wypłacane po 31 grudnia 2026 r. z zysków wypracowanych i zakumulowanych w fundacji we wcześniejszych latach, gdy obowiązywała stawka 15%. Projekt nie przewiduje w tym zakresie przepisów przejściowych.
Proponowane zmiany wraz z ich uzasadnieniem niewątpliwie świadczą o dążeniu ustawodawcy do ochrony celu fundacji rodzinnej jakim jest planowanie sukcesji i długoterminowe zarządzanie majątkiem, przy jednoczesnym ograniczeniu jej atrakcyjności jako wehikułu optymalizacyjnego. Dla już funkcjonujących fundacji oznacza to konieczność przeglądu struktury majątku oraz polityki dystrybucji jeszcze przed końcem 2026 r.
Jednocześnie należy wskazać, że obecnie projekt znajduje się na wczesnym etapie prac legislacyjnych i może ulegać zmianom.
===========================
